(nieautoryzowany, elektroniczny zapis prelekcji)

mec. Andrzej Dębiec

Dzień dobry, witam Państwa bardzo serdecznie. Nazywam się Andrzej Dębiec, tak jak zostałem przedstawiony. To jest prawda. I chciałem Państwu przedstawić, w takim może nie bardzo długim, ale skondensowanym, w skondensowanej prezentacji, istotne zmiany, które nastąpiły w polskim systemie podatkowym, przede wszystkim w zakresie podatku VAT, a szczególnie w zakresie podatku VAT w odniesieniu do działalności pośredników ubezpieczeniowych. Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że tak naprawdę niewiele się zmieniło, ale te zmiany mogą być dla Państwa istotne, szczególnie, jeżeli prowadzicie Państwo działalność szerszą, niż działalność polegającą tylko i wyłącznie na pośredniczeniu przy zawieraniu umów ubezpieczeniowych.

Ale zanim przejdziemy do tych kwestii szczegółowych, kilka zdań wprowadzenia.
Zmiany w ustawach ubezpieczeniowych, związanych z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, nałożyły się również na zmiany w systemie podatkowym. Na bardzo istotne zmiany w systemie podatkowym, w związku z wstąpieniem Polski do struktur europejskich.

Te zmiany dotyczą, tak naprawdę, wszystkich podatków. Nie tylko podatków VAT. Natomiast te podatki albo zmiany, zakres zmian, być może nie dotyczy wprost prowadzonej przez Państwa działalności, czyli działalności pośrednictwa ubezpieczeniowego. Zmieniły się przepisy dotyczące podatku dochodowego, ale te zmiany są istotne tylko w zakresie, można by to było tak ująć, transakcji transgranicznych, gdzie zostały wyeliminowane pewne sytuacje, w których mogłoby dojść do podwójnego opodatkowania tych samych transakcji, czy tych samych dochodów. Zasadniczo zmieniły się, właściwie zostały wprowadzone w życie nowe przepisy podatku akcyzowego, ale na szczęście Państwa działalność i świadczone usługi tym podatkiem opodatkowane nie są.

Zmieniły się również przepisy. I to już może Państwa dotyczyć w jakimś stopniu. Zmieniły się przepisy i to w szerokim zakresie, dotyczące wymiany informacji pomiędzy organami podatkowymi państw wspólnoty europejskiej. Tutaj dwa słowa , nie związane bezpośrednio z zakresem dzisiejszej prezentacji, natomiast jest to, być może dla Państwa informacja istotna, szczególnie dla tych, którzy prowadzą, bądź zamierzają rozpocząć działalność w różnych państwach, różnych państwach unijnych.

Otóż w ramach Unii istnieje dyrektywa, która zezwala organom podatkowym państw członkowskich na wymianę informacji. Ta wymiana informacji może mieć różny charakter. Może mieć charakter tzw. wymiany informacji na żądanie, systematycznej wymiany informacji i wymiany informacji, która jest zawarta pod terminem "spontaniczna wymiana informacji". Spontaniczna wymiana informacji pomiędzy organami podatkowymi może m. in. polegać na tym, że organ podatkowy jednego państwa informuje o określonym zdarzeniu, które ma konsekwencje podatkowe, organ podatkowy innego państwa. Czyli np. o uzyskaniu dochodów w innym państwie, czy o powstaniu obowiązku podatkowego w jednym państwie informuje organ podatkowy drugiego państwa, bo być może będzie to miało konsekwencje podatkowe dla danego podmiotu w tym drugim państwie.

Również w zakresie tej dyrektywy istnieje możliwość, aby przedstawiciele fiskusa jednego państwa unijnego brali udział w kontrolach podatkowych, prowadzonych w drugim państwie unijnym w zakresie, w jakim jest to konieczne do ustalenia zobowiązania podatkowego własnego obywatela, lub też spółki, która podlega tzw. nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na terenie danego państwa. Tak, że to tylko i wyłącznie gwoli wprowadzenia takiego wyjaśnienia z zakresu zmian podatkowych, które weszły w życie i które obowiązują wprost również Polskę w zakresie podatków.

Natomiast to, o czym chciałbym dzisiaj bardziej szczegółowo mówić, to są kwestie związane już z prowadzoną przez Państwa działalnością, czyli działalnością pośrednictwa ubezpieczeniowego i podatkiem VAT. Od 1 maja mamy nową ustawę o podatku od towarów i usług. Już bez podatku akcyzowego. I na wstępie jedna uwaga zasadnicza. To nie jest kontynuacja poprzedniej ustawy watowskiej. To jest, mimo zbieżności nazw, zupełnie nowy podatek. I tak naprawdę, od 1 maja wszystko zaczyna się na nowo.

Czym charakteryzuje się ta nowa ustawa watowska? Przede wszystkim, oczywiście z punktu widzenia prowadzonej przez Państwa działalności, otóż, po pierwsze, ustawa ta oparta jest o wymagania, zawarte w szóstej dyrektywie watowskiej, która to dyrektywa wprowadza do ustawodawstwa europejskiego system wspólnego podatku VAT. Po co? Ano po to, żeby znieść wszelkiego rodzaju bariery w zakresie wymiany towarowej, wymiany w zakresie świadczenia usług, oraz przepływu osób pomiędzy państwami członkowskimi. W ramach Unii nie ma granic celnych. Nie może też być granic podatkowych. Stąd też ustawodawstwa w zakresie podatków pośrednich poszczególnych państw, tak przynajmniej uznała Komisja Europejska i Rada Europy, mogłyby, gdyby nie zostały zunifikowane, stwarzać bariery dla swobodnej wymiany towarowej i swobodnej wymiany usług. Stąd też na państwa członkowskie zostały nałożone zobowiązania, co do wprowadzenia takich systemów podatkowych w zakresie podatków pośrednich, czyli podatku VAT i podatku akcyzowego, aby nie przeszkadzały one, po prostu nie przeszkadzały przedsiębiorcom. I z kolei też nie tworzyły jakiejś niezdrowej konkurencji, bo jedno państwo będzie uprzywilejowywało swoich obywateli, inne nie. Stąd też te wymagania. Z tym, że jedna uwaga zasadnicza. Obecnie obowiązujący system podatku VAT, obowiązujący w Unii Europejskiej od 1993 r., jest systemem przejściowym. Przejściowy system, jak Państwo widzą, przyjmuje się nie tylko u nas, ale również w Unii Europejskiej. Myślę, że ten system, jeszcze przejściowy, będzie trwał co najmniej przez kilka lat. Dlaczego jest przejściowy? Dlatego, że tak naprawdę, mamy różne systemy podatkowe w różnych państwach unijnych. Inny jest w Polsce, inny jest we Francji, inny jest w Niemczech. To są różne systemy podatkowe, które muszą spełniać jedynie pewne wspólne reguły opodatkowania. Zasad opodatkowania właściwie. Natomiast są to różne systemy. System docelowy, to jest system jednego podatku VAT. Nieważne, gdzie działam, nieważne gdzie funkcjonuję, płacę europejski podatek VAT. Niestety, w Unii Europejskiej pewne rzeczy muszą pozostać tymczasowe do momentu, w którym państwa uzgodnią ten ostateczny termin. Jest tu wiele problemów nie tylko technicznych, ale również politycznych. Tak, że z tym systemem, który w tej chwili obowiązuje myślę, że przez następnych kilka, jeżeli nie kilkanaście lat będziemy żyć, stąd też jest on dla nas istotny.

Szósta Dyrektywa, w konsekwencji również polska ustawa VAT stanowi, może nie wprost, ale to wynika z ich uregulowań, z analizy ich uregulowań, że tak naprawdę opodatkowaniu VAT powinny podlegać wszelkie przejawy działalności gospodarczej, wszelkie. Jeżeli coś nie podlega opodatkowaniu, to powinno to być wprost w ustawie napisane. Jeżeli w ustawie to nie jest napisane, to znaczy, że podlega opodatkowaniu. Idąc dalej, to znaczy, że podlega opodatkowaniu podstawową stawką podatku. Wszelkie wyjątki od tej zasady muszą być w ustawie ujęte.

Teraz już będziemy się zbliżać małymi kroczkami do tej Państwa działalności. Ja wiem, że Państwo na to czekacie.

Polska ustawa o podatku, o podatku od towarów i usług, zgodnie z dyrektywą, (ja będę podkreślał tam, gdzie coś jest zgodne, a tam coś jest niezgodne z dyrektywą) stanowi, że usługi w zakresie pośrednictwa finansowego, czyli usługi ujęte w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług w tzw. sekcji J w pozycjach 65-67, to jest istotne, za chwilę dojdziemy do tego, dlaczego są zwolnione z podatku VAT. Dlaczego mówię o Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, a nie mówię np. o ustawie Prawo Ubezpieczeniowe lub np. nie mówię o tych czynnościach, które są wymienione w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym?

Bo tak naprawdę, będąc zupełnie szczerym, dla systemu podatku VAT to nie ma większego znaczenia. System podatku VAT opiera się o klasyfikacje, wydane na podstawie ustawy o statystyce publicznej. I tylko i wyłącznie w oparciu o te klasyfikacje możemy ustalić, czy coś podlega opodatkowaniu, podlega opodatkowaniu stawką niższą, lub z tego podatku jest zwolnione. Dotyczy to również Państwa działalności. Ja wiem, że są wymienione w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym czynności, które Państwo możecie wykonywać, których Państwo nie możecie wykonywać, formy wykonywania. Ale podam Państwu bardzo prosty przykład. W ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym jest zapis, który mówi, że: jak nie macie stosownego zezwolenia, nie zdaliście egzaminu, to tak naprawdę nie możecie świadczyć usług brokerskich, usług pośrednictwa ubezpieczeniowego. Z punktu widzenia podatku VAT mnie to zupełnie nie interesuje. Tak naprawdę, ta działalność będzie opodatkowana na zasadach przewidzianych w ustawie VAT, bez względu na to, czy Państwo świadczą ją zgodnie, czy niezgodnie z prawem. Jest to element bardzo, bardzo istotny.

Czy zatrudniacie, do wykonywania czynności z zakresu działalności brokerskiej, osoby do tego uprawnione, czy nie, będzie to oczywiście miało wpływ na kwestie Państwa odpowiedzialności oraz kwestie podatku. Nie na kwestie podatku VAT. Tutaj oceniać należy czynność, która jest dokonana, rodzaj tej czynności. Może się tak zdarzyć i w przeszłości się tak zdarzało. Nie znam przykładu dokładnie z działalności pośrednictwa, ale w zakresie działalności ubezpieczeniowej tak, że ustawa swoje, a przepisy o statystyce publicznej i w konsekwencji Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług, swoje.

Wszyscy pamiętają sytuację ze sprzedażą tzw. samochodów odzyskanych przez firmy ubezpieczeniowe, która to działalność w tej chwili, poprzednio nie było, ale w oparciu o opinie była traktowana jako działalność ubezpieczeniowa, w rozumieniu ustawy ubezpieczeniowej. W tej chwili jest już wpisana, jako rodzaj działalności, do ustawy ubezpieczeniowej, a mimo to organy podatkowe uznają, że ten rodzaj działalności, czyli odsprzedaż przez zakłady ubezpieczeń odzyskanych samochodów i innych towarów, (bo dla potrzeb podatków VAT są to po prostu towary), ten rodzaj działalności podlega opodatkowaniu i nie może korzystać ze zwolnienia tak, jak innego rodzaju usługi, usługi ubezpieczeniowe.

Natomiast zwracam Państwa uwagę, żeby zastanawiając się nad tym, czy jesteśmy zwolnieni czy nie, z podatku, żeby przede wszystkim analizować przepisy wydane na podstawie ustawy o statystyce publicznej. Tutaj bardzo pomocne są interpretacje, które możecie uzyskać bezpośrednio od organów statystycznych.

Co do zasady, w mojej opinii, (ona niestety, nie zawsze jest podzielana przez organy podatkowe), w mojej opinii uważam, że posiadanie przez Państwa takiego oficjalnego stanowiska urzędu statystycznego, jest taki jeden ośrodek w Łodzi, który wydaje tego typu opinie, zabezpiecza Państwa przed ryzykiem, przed ryzykiem podatkowym, aczkolwiek, podkreślam, orzecznictwo w tym zakresie jest różne. Natomiast, moim zdaniem, powinno to Państwa zabezpieczyć.

Jak było przed 1 maja w ustawie VAT, i jak jest po 1 maja ? Przed 1 maja tak naprawdę wszelkiego rodzaju działalność ubezpieczeniowa korzystała ze zwolnienia z podatku VAT. Działalność dokładnie była określona, działalność w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego, aczkolwiek ten termin mógł troszkę wprowadzać w błąd, bo to nie chodziło tylko i wyłącznie o pośrednictwo ubezpieczeniowe, ale ogólnie o działalność ubezpieczeniową, ponieważ pozycje 66 i 67 Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług odnosiły się i do działalności (w tej chwili również odnoszą się) do działalności ubezpieczeniowej i do działalności w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego.

Ale poczynając od 1 maja zostały wprowadzone drobne zmiany. Otóż zostały najpierw wprowadzone wyłączenia ze zwolnienia, a potem jeszcze został od tego wyłączenia ustanowiony wyjątek, który z powrotem nas wprowadza. Niestety, ustawodawstwa polskie w zakresie podatków lubi tego typu konstrukcje, że najpierw ustanawia wyjątek, a potem jeszcze od tego wyjątku kolejny wyjątek, w związku z czym wracamy do sytuacji podstawowej. I taka też konstrukcja jest zawarta w ustawie o podatku VAT.

Otóż co do zasady. Zasada jest utrzymana. Usługi w zakresie ubezpieczeń podlegają zwolnieniu, przedmiotowo podlegają zwolnieniu z podatku VAT. Nie dotyczy to jednak dwóch rodzajów usług. Usług doradztwa ubezpieczeniowego, oraz wyceny dla towarzystw ubezpieczeniowych.

Wrócę do ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym, w zakresie działalności prowadzonej przez brokerów ubezpieczeniowych. Mają Państwo obowiązek, przed zawarciem umowy, obowiązek udzielenia pisemnej porady co do zakresu ubezpieczenia itd. Niewątpliwie jest to porada. Ustawodawca z powodu sobie znanego, za chwilę go przybliżę, bo mniej więcej wiem, dlaczego, uznał, że usługi doradztwa ubezpieczeniowego, jeżeli będą Państwo świadczyć te usługi doradztwa, są świadczone odpłatnie.

Podstawą jest tu jeszcze jedna, bardzo istotna zasada w zakresie podatku VAT, ale będziemy o tych wszystkich kwestiach mówić. Otóż, żeby można było cokolwiek w zakresie podatku VAT opodatkować, musi być odpłatność. Coś, co robimy nieodpłatnie, co do zasady jest nie opodatkowane. Nie będę mówił, że oczywiście od tej zasady są wyjątki. Nie mamy na to czasu, żeby te wszystkie wyjątki od wyjątków analizować. Natomiast chcę Państwu przynajmniej przedstawić pewne zasady.

A zatem mamy ten wyjątek w zakresie doradztwa ubezpieczeniowego. Ustawodawca tak zrobił - wyłączył doradztwo ubezpieczeniowe ze świadczenia odpłatnych usług doradztwa ubezpieczeniowego, oraz z wyceny dla towarzystw ubezpieczeniowych, ponieważ w Szóstej Dyrektywie, która dotyczy podatku VAT, jest taki zapis. Czasami są problemy z tłumaczeniem, ale jest taki zapis, który mówi, że ze zwolnienia korzysta działalność w zakresie udzielania ochrony ubezpieczeniowej. No, zapis podszedł do tego bardzo jasno i prosto, tzn. udzielanie ochrony ubezpieczeniowej - to oznacza, ni mniej ni więcej, tylko zawieranie umów ubezpieczenia, w ramach których udzielana jest ubezpieczonemu ochrona ubezpieczeniowa. Wszelkiego rodzaju działalność poboczna, tzn. przede wszystkim działalność w zakresie doradztwa ubezpieczeniowego, oraz wyceny dla towarzystw ubezpieczeniowych - ustawodawca uznał, że nie ma powodów, żeby korzystała ze zwolnienia. W związku z tym jest opodatkowania.

Ale, tak jak mówiłem, jest zasada, jest wyjątek, ale jest też wyjątek od tego wyjątku. Otóż tak, jak jest to na slajdzie przedstawione, nie podlega opodatkowaniu, czyli korzysta ze zwolnienia z opodatkowania świadczenie usług doradztwa ubezpieczeniowego przez zakłady ubezpieczeń. Czyli Państwo, jako pośrednicy, świadczycie usługi doradztwa, jesteście opodatkowani. Jeżeli usługi doradztwa świadczy zakład ubezpieczeń, to ten zakład ubezpieczeń opodatkowany nie jest. I również nie podlega opodatkowaniu wycena, dokonywana w imieniu i na rzecz zakładu ubezpieczeń, czyli na podstawie pełnomocnictwa. Jeżeli działacie Państwo w imieniu i na rzecz, to zawsze znaczy - na podstawie pełnomocnictwa. I w takiej sytuacji, jeżeli działacie w takich warunkach, to również ta działalność, która została wyłączona ze zwolnienia z opodatkowania, mimo wszystko, temu opodatkowaniu podlegać będzie.

Ja tu sobie porobiłem drobne uwagi, chciałbym tylko zauważyć, sprawdzić czy wszystko, co założyłem, Państwu przedstawiłem. Jeżeli macie w międzyczasie jakieś pytania, bardzo proszę, chętnie postaram się na nie odpowiedzieć. Widzę, że są.

(Pytanie) Proszę Pana, ja się odnoszę do takiego literalnego brzmienia ustawy o VAT-ie, to tutaj Pan wyłączył te słówka ex, bo tam są numerki podane, prawda?
Tak.
Więc jakby mi Pan przybliżył co to znaczy, co ma ustawodawca na myśli używając słówek ex?

Oczywiście, wyjaśnię. To jest, zresztą to jest w samej ustawie wyjaśnione pod tymi tabelkami, czyli pod tymi załącznikami w ustawie, jest napisane, że jeżeli w tabelce jest użyte pojęcie ex, to oznacza to tylko i wyłącznie te pozycje, które są wymienione w załączniku, czyli dany załącznik w takiej sytuacji np. w przypadku usług pośrednictwa ubezpieczeniowego, czyli tej sekcji J, która Państwa interesuje, tam jest rzeczywiście ex i dalej mamy usługi pośrednictwa finansowego, usługi w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego, tylko te. W pozycji J są również inne rodzaje usług. I one ze zwolnienia korzystać nie będą, ponieważ nie zostały wymienione. Mam ustawę, najlepiej by było Państwu pokazać. Trzy kolumny, kolumna pierwsza, czyli liczba, potem mamy te numerki z Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, i potem mamy już opis tych usług. I teraz, jeżeli w tej kolumnie trzeciej znajdziemy opis tych usług w przypadku załącznika nr 4, to w takim przypadku ta usługa korzysta ze zwolnienia, jeżeli tam opisu tej usługi nie ma, to ta usługa mimo, że nie znajduje się w tym przypadku w sekcji J, ze zwolnienia korzystać nie będzie.

(Pytanie). Wystawiając faktury VAT-owskie zgodnie z ustawą, jestem zobowiązana podać bardzo dokładnie numer klasyfikacji PKWiN. Jak ten numer w przypadku brokera, który jest uprawniony do użycia zwolnienia, powinien wyglądać? .......
Jakiego symbolu powinniśmy używać na fakturach, żebyśmy byli, że tak powiem, zgodni z obecnym brzmieniem ustawy?

To znaczy tak, Państwo wykonujecie różnego rodzaju czynności. Ja rozumiem, że Pani pytanie ...???
(Pytanie) Ale mi chodzi tylko o zwolnienie, bo jeżeli jest 22%, to, co broker oceni, że robi, że to nie podlega zwolnieniu, to jest dla mnie absolutnie jasne, bo wtedy nie ma żadnego numeru, tylko jest 22%.

(Odpowiedź) Tak. Zasada jest taka, że jeżeli - moim zdaniem - jeżeli podacie na fakturze numer (ja nie jestem organem statystycznym, zastrzegam się, nie posiadam uprawnień do klasyfikowania tych usług), jeżeli Państwo podacie na fakturze symbol 67 jako taki, i wskażecie zwolnienie z podatku, to myślę, że nie będą Państwo ponosić ryzyka, że ktoś to zwolnienie zakwestionuje. Aby takie zwolnienie zostało zakwestionowane, ktoś musiałby wykazać, że świadczyli Państwo inne usługi, niż usługi zwolnione. Ustawodawca wymaga i nie precyzuje tego, czy to ma być sześć liczb, cztery czy dwie, tak naprawdę nie ma tego w ustawie, ile symboli ma się znaleźć na fakturze. Praktyka przyjęta jest taka, że na fakturze powinny się znaleźć co najmniej cztery symbole z Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. Czyli, jeżeli wpiszecie, mam przed sobą tę klasyfikację, ponieważ usługi ubezpieczenia są w pozycji 67, to jeżeli wpiszecie na klasyfikacji 67.0, to tak naprawdę nikt z tego tytułu nie powinien robić problemów.

(Pytanie)
Ćwiczyłam z Gdańskim Urzędem Skarbowym ile numerków trzeba wpisywać, żeby byli zadowoleni? Numerków jest 10. Zadowoleni są, jak jest 10. Natomiast numerków jest 10 i powiedziano mi, to było na etapie pojawienia się nowego PKWiU. Powiedziano mi w sposób bardzo skomplikowany, ja przekładam na moje myślenie. Skoro w tabelce jest, że łyżwy przypinane mają 10 numerków i różnią się ostatnim numerkiem, a łyżwy jakieś inne są łyżwami dziecinnymi i w związku z tym różnią się numerkiem na 10 pozycji, to w celu uzyskania jasności, o jakich łyżwach my mówimy, musimy wpisać za każdym razem skoro mamy zamiar skorzystać z czegokolwiek innego niż 22% ,10 cyferek i teraz tu w tej sytuacji, o której jest mowa myślę, że trzeba wpisywać 67.20.10.00.10, bo jeżeli by było 00.20 to jest wyłączenie ze zwolnienia, 00.30 jest wyłączeniem.

(Odpowiedź) Tak. Jedna rzecz wymaga wyjaśnienia. Zgadza się, w pozycji 67.20.10-00.10 są wymienione dokładnie usługi pośrednictwa w zakresie ubezpieczeń. Tylko proszę nie fetyszyzować kwestii numerów. To nie jest najistotniejsze w tym wszystkich. Organ podatkowy przychodzi do Państwa na kontrolę, prosi o fakturę. Na fakturze jest napisane 67.20. nic więcej. Jest napisane obok zw., co znaczy - zwolnienie w przepisach podatkowych. I teraz żeby organ podatkowy mógł Państwu zarzucić, że postępujecie błędnie, to nie może tylko powiedzieć, że jest za mało numerków w kolumnie. Tego typu rzeczy nie występują. On musi zarzucić, że w ramach tej faktury, czy innej, że ta faktura poświadcza wykonanie przez Państwa czynności, które nie podlegały zwolnieniu. Nie ma w ustawie, (chyba, że znacie ten przepis, ja go nie znalazłem), nie ma w ustawie przepisu, który by nakazywał wpisywanie 10, 6 czy 8 czy też 2 numerów z Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. Najistotniejszy jest stan faktyczny z tym związany, nie same wymogi formalne. W wymogach formalnych dotyczących faktury VAT-owskiej, zarówno w ustawie jak i w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy, nie ma tych przepisów.

(Pytanie) Nie chodziło mi tutaj o przepis regulujący sposób umieszczania poszczególnych cyferek, a o zadowolenie pani, która przychodzi, ma napisane i w związku z tym widzi, że było napisane i że podatnik od początku był przekonany co wykonuje, a nie że wykonywał coś i trzeba teraz uzgadniać co wykonywał. Jest to trudniejsze zawsze. Dziękuję bardzo.

Jeśli można, pan Prezes Mintoft-Czyż ma chyba jakieś oficjalne interpretacje.
(Tomasz Mintoft-Czyż) Proszę Państwa, to co powiem, nie wniesie pewnie zbyt wiele światła w całą materię, ale chciałbym się podzielić z Państwem procesem, który przeszliśmy, jako organizacja brokerska, Stowarzyszenie i Izba Brokerów. Wystąpiliśmy z oficjalnym zapytaniem do Ministerstwa Finansów, z prośbą o interpretację nowych przepisów VAT, w odniesieniu do naszej działalności i tej nowej scenerii, które wywołały te zwolnienia i zwolnienia od zwolnień. Treść odpowiedzi Państwu odczytam, a potem spróbuję to skomentować.

"Proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień. Zgodnie z artykułem 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Dz.U. .... i poz. 3 załącznika Nr 4 do tej ustawy zwalnia się od podatku od towarów i usług usługi pośrednictwa finansowego wymienione w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług PKWiU w sekcji J ex 65-67 z wyłączeniem m.in. usług doradztwa finansowego, PKWiU ex 67.13.10.00.20, usług doradztwa ubezpieczeniowego, oraz wyceny dla towarzystw ubezpieczeniowych, PKWiU ex 67.20.10-00.20 oraz 00.30., z wyjątkiem świadczonych przez Zakład Ubezpieczeń w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej, oraz świadczonych w tym zakresie przez podmioty działające w imieniu i na rzecz Zakładu Ubezpieczeń. W związku z powyższym usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego, jako zaliczone do usług pośrednictwa finansowego, objęte w PKWiU w sekcji J ex 65 do 67,korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług, z wyłączeniem usług wymienionych wyżej".... Rozumiem, że nic dodać, niż ująć. Zasięgamy opinii rozmaitych specjalistów od spraw podatkowych. Zresztą podobne zdanie usłyszałem od innych przedstawicieli Ministerstwa Finansów, że w zasadzie nic się nie zmieniło. My brokerzy, który świadczymy usługi doradztwa ubezpieczeniowego, wystawiamy z tego tytułu czy to awiza składki, czy faktury dla zakładów ubezpieczeń i otrzymujemy wynagrodzenie, co, jak usłyszeliśmy przed chwilą, jest niezmiernie ważnym elementem całego procesu. Otrzymujemy wynagrodzenie od zakładu ubezpieczeń, nie powinniśmy czuć się zagrożeni. Ta sytuacja się nie zmieniła w odniesieniu do tego, co było dotychczas. Pod warunkiem oczywiście, że nie wpiszemy w awizo czy fakturę Nr 67.20.10-00.20, co znaczy doradztwo albo 67.20.20-00.30 co oznacza wycenę. Jeżeli tego błędu nie uczynimy, powinniśmy być bezpieczni, co oczywiście powiedziawszy muszę znowu zastrzec, że jak to trafi w ręce jakiegoś twórczego kierownika wydziału skarbowego, to nie wiadomo gdzie się znajdziemy. Jedna rzecz jest pewna i o tym warto pamiętać. Pojawiają się coraz częściej sytuacje, w których broker, świadcząc usługę, doradztwa, obciąża klienta. W tym przypadku VAT bez dyskusji. (koniec wypowiedzi).

To, że się pojawi ten VAT, to wcale nie jest źle. Ja to potem jeszcze Państwu postaram się wyjaśnić, że samo płacenie podatku VAT może się okazać rozwiązaniem korzystniejszym, niż nie płacenie podatku VAT. Ale to za chwileczkę. Jedna uwaga do wyjaśnień mojego szanownego przedmówcy. Otóż może się zdarzyć takie ryzyko. Ja chcę pokazać jedno ryzyko związane z sytuacją, w której tak naprawdę Państwo otrzymujecie wynagrodzenie od firmy ubezpieczeniowej, a ktoś może powiedzieć, że świadczycie usługę doradczą. Jeżeli pojawi się taka sytuacja, tak naprawdę nie wiem, czy w praktyce ona się pojawia, natomiast gdyby się okazało, że świadczyliście tylko i wyłącznie usługę doradczą, z tego tytułu zapłaciła państwu firma ubezpieczeniowa, a ta usługa była świadczona na rzecz Państwa klienta, podatek VAT się pojawi bez względu na wszystko. Taka porada praktyczna, ponieważ najczęściej usługa doradztwa nie występuje samodzielnie. Ona jest elementem większej usługi, ona jest, tak naprawdę, elementem usługi pośrednictwa.

Oczywiście Państwo, żeby zawrzeć umowę, muszą pośredniczyć przy zawarciu umowy, doprowadzić do zawarcia umowy. Gdzieś tam udzielają usług doradczych, to jest zupełnie oczywiste. Ale moim zdaniem, i tak to Państwo też powinni przedstawiać, jest to element składowy usługi pośrednictwa, a nie oddzielna usługa doradcza. W konsekwencji zatem, to też wynika z pewnych komentarzy podatkowych o charakterze międzynarodowym, jest taki komentarz do umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. On co prawda nie dotyczy, on dotyczy podatków dochodowych, nie podatków VAT, ale można go posiłkowo stosować. Tam jest wprost powiedziane, że jeżeli mamy do czynienia z usługą złożoną, czy z usługą na którą składają się różnego rodzaju usługi cząstkowe, to żeby daną usługę zakwalifikować do określonej kategorii, to liczy się ten element najistotniejszy tej usługi. W usłudze agencyjnej, w usłudze brokera ubezpieczeniowego elementem najistotniejszym jest element pośrednictwa. Wszystko, co jest dookoła, służy pośrednictwu. W konsekwencji zatem te wszystkie elementy poboczne, mówiąc brzydko, należy podciągnąć pod to pośrednictwo. Oczywiście należy wystrzegać się, tutaj to, co Pani przedstawiła, tak, żeby to się podobało urzędnikom. Oczywiście należy się wystrzegać terminologii typu : doradztwo podatkowe, wycena itd., jeżeli to jest niekorzystne, a raczej wskazywać na ten element pośrednictwa ubezpieczeniowego.

(Pytanie) Pani doktor Kufel wywodziła, że pośrednictwo to jest 10% usługi. A 90% usługi brokerskiej to jest właśnie doradztwo, pomoc prawna, czyli my sami chyba w tym momencie zaczynamy sobie szukać takiego momentu, żeby to było zwolnione, chociaż charakter usługi brokerskiej jest doradztwem sensu stricte i samo pośrednictwo to jest tylko, przynajmniej w moim odczuciu, to jest taki nieduży procent tej całej usługi. Czy mógłby Pan opowiedzieć jak to wygląda na zachodzie ? Tam obowiązują, obowiązuje VAT brokerów, firm brokerskich jest bardzo dużo. Ja rozumiem, że kawałek ich usług jest opodatkowane VAT-em, ale jak to wygląda ...?

(Odpowiedź) Już wyjaśniam. Znane mi są dwa rynki: rynek angielski i rynek francuski.
Z tego, co wiem i z tych informacji, które do mnie napływają, zasadnicza część działalności brokerów (nie agentów), jest działalnością, która podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, i oni tak naprawdę rozliczają się z podatku VAT. Dlaczego tak jest? Bo oni tego chcą. Bo im na tym zależy, bo dzięki temu, że się rozliczają z podatku, mogą odliczyć podatek VAT.
O tym dzisiaj, w trakcie tego wykładu, będziemy również mówić, będziemy sobie wyjaśniać.

Także, oczywiście, może to zależy trochę od Państwa. Ja nie wiem, ja nie chcę oceniać w jakiej części wasze usługi są usługami doradczymi, w jakiej części są to usługi w zakresie pośrednictwa. Tutaj, jak gdyby to też wynika z pewnej istoty Państwa relacji. Wasze relacje, jeżeli chodzi o relacje finansowe, są z zakładami ubezpieczeń. No, mówiąc wprost, zakład ubezpieczeń wypłaca Państwu wynagrodzenie nie za doradztwo. Tak naprawdę, zakład ubezpieczeń jest zainteresowany wypłaceniem Państwu wynagrodzenia za pośrednictwo ubezpieczeniowe, nie za doradztwo.

Sytuacja zasadniczo byłaby różna, gdyby ta płatność przychodziła z drugiej strony i wtedy to, co Pani mówi, tak naprawdę stanowiłoby zasadniczy problem, bo wtedy ja się z Panią zgadzam, że w takiej sytuacji, ta usługa pośrednictwa to byłby dodatek do usługi doradztwa. Zawsze jest to pewna ocena. Państwo wiecie dużo lepiej ode mnie, ile wkładacie pracy i jaki rodzaj pracy wkładacie w tę swoją działalność. I czy to jest to doradztwo, czy to jest pośrednictwo, czy to jest negocjowanie umowy, czy raczej doradzanie. Różnie to można oceniać. Dla interpretacji liczy się też efekt finalny. Efektem finalnym Państwa działalności najczęściej jest pośredniczenie w zawarciu umowy ubezpieczenia. Doprowadzenie do zawarcia umowy ubezpieczenia, a nie doradztwo dla doradztwa.

To ja, w ramach swojej działalności, świadczę usługę doradztwa. Ja najczęściej nie doprowadzam do zawarcia umowy, ja świadczę usługę doradztwa. To klient decyduje, czy chce zawrzeć, czy nie. Natomiast Państwo jesteście w troszkę w innej sytuacji. Natomiast temat jest trudny. Zgadzam się z Państwem i myślę, że w ciągu takiego krótkiego seminarium jak dzisiaj, nie będziemy sobie w stanie wyjaśnić wszystkich elementów.

(Tomasz Mintoft-Czyż) Jeszcze jedna rzecz gwoli uzupełnienia tego, co mówimy. Oczywiście nie ma żadnych sytuacji, zwłaszcza jeżeli chodzi o podatki, które można by określić mianem łatwych, czy klarownych. Natomiast zwracam uwagę, że po pierwsze: działalność brokerska, czynności brokerskie ujęte są w ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym, nie jakiejkolwiek innej działalności. Pośrednictwo jest rozumiane bardzo precyzyjnie jako proces, który doprowadza do zawarcia umowy pomiędzy dwiema stronami tej umowy ubezpieczeniowej. Druga rzecz, na którą warto zwrócić uwagę - nie ma ani jednego słowa w definicji czynności, zawartej czy to w ustawie, czy w dyrektywie, (zwróćcie Państwo uwagę), ani w dyrektywie ani w ustawie nie ma żadnej wzmianki o doradztwie, jest mowa o pośrednictwie, o czynnościach przeróżnych, każdej czynności , tylko nie o doradztwie. Proszę się zastanowić, dlaczego tak się stało. Ja myślę, że nie był to przypadek.(koniec wypowiedzi).

(Pytanie) To może zadam jeszcze jedno pytanie. Ponieważ pracuję na styku - z ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym są wyłączone wszystkie ubezpieczenia, które reguluje kodeks morski, i w tym momencie powoływanie się na ustawę o pośrednictwie, że tak powiem, nie ma miejsca i broker ubezpieczeniowy, który ubezpiecza statki albo cargo w transporcie morskim, nie może użyć elementu, że jest ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Czyli czy ten broker, wykonując takiego samego typu przedmiotowo czynności będzie podlegać VAT-owi? Bo Pan Prezes użył argumentu, że naszą działalność reguluje ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Brokerka morska jest wyłączona z ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Jest artykuł, który mówi, że ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym nie reguluje ubezpieczeń, które są uregulowane w kodeksie morskim. W kodeksie morskim jest uregulowane ubezpieczenie casco i cargo w transporcie morskim i to nie podlega pod ustawę. (koniec wypowiedzi)

Odniosę się do tego, co powiedziałem na początku, może chociaż troszkę to wyjaśni tę kwestię. Znowu dla potrzeb podatku VAT. Pan Prezes wspomniał o ustawie o pośrednictwie ubezpieczeniowym, a ja wracam do klasyfikacji - Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług.
I tak naprawdę, fakt czy to jest wyłączone z ustawy o pośrednictwie, czy nie, ma znaczenie wtórne. Wtórne dla ustalenia obowiązku podatkowego, znowu wracamy do tego. Jeżeli mamy do czynienia z pośrednictwem ubezpieczeniowym, z pośrednictwem przy zawarciu umowy, to mnie nie interesuje, czy to jest pośredniczenie w zakresie usługi brokerskiej, w zakresie ubezpieczeń morskich, czy w zakresie ubezpieczeń lądowych, czy w zakresie ubezpieczeń życiowych. Bo ja takiego podziału w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług po prostu nie znam. Mam nadzieję, że to trochę wyjaśniło to zagadnienie.

Ponieważ nam czas upływa, chciałem Państwu przedstawić chociaż ogólne zasady tych nowych uregulowań VAT-owskich. To przechodzimy do następnej kwestii, ponieważ jak już ustaliliśmy, możecie, jako pośrednicy, korzystać ze zwolnienia przedmiotowego. Ja użyłem takiego zwolnienia przedmiotowego a contrario to oznacza, ni mniej ni więcej, że Państwo jesteście podatnikami podatku VAT. Jesteście Państwo podatnikami podatku VAT. Wszyscy, jak tu siedzicie. Co do zasadności myślę, że wszyscy. Tylko, że korzystacie w większości ze świadczonych przez siebie usług, lub prawie wszystkich świadczonych przez siebie usług, ze zwolnienia przedmiotowego. Ale podatnikami podatku VAT jesteście. Jest to jeszcze o tyle istotne w przypadku działalności brokerskiej, że tak jak ustaliliśmy, w zakresie tej działalności mogą Państwo również wykonywać czynności podlegające opodatkowaniu. Czyli to są czynności wyceny i czynności doradztwa ubezpieczeniowego.

Zatem skoro jesteście podatnikami, to musicie zdawać sobie sprawę z pewnych obowiązków, które na podatnikach podatku VAT ciążą, w związku z prowadzoną działalnością. Ale zanim dojdziemy do tego, jakie obowiązki na Państwu ciążą, warto zwrócić uwagę na to, że mogą się zdarzyć sytuacje, w których może nie wy, ale osoby, z którymi współpracujecie, bo tak będzie najczęściej, takimi podatnikami podatku VAT nie będą mimo, że świadczą usługi o charakterze agencyjnym, czy usługi o charakterze brokerskim.
Tutaj z tego slajdu wynika, że podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, czyli pod tym pojęciem kryją się oczywiście wszelkiego rodzaju spółki osobowe typu: jawna, komandytowa, partnerska itd. oraz osoby fizyczne wykonujące działalność samodzielnie. Istota bycia podatnikiem jest wykonywanie samodzielnie, tzn. na własny koszt i ryzyko. To Państwo ponosicie ryzyko związane z prowadzoną działalnością, a nie nikt inny. Wrócimy jeszcze do tego jeszcze zagadnienia. Bez względu na cel, lub rezultat takiej działalności, czyli nie ma znaczenia, po co to robocie, nikogo tak naprawdę to nie interesuje, czy z pobudek altruistycznych, czy dla chęci zysku. Natomiast sam fakt, że to robicie powoduje, że stajecie się podatnikami podatku VAT, być może tego podatku nie będziecie płacić, ale podatnikami jesteście.
Podatnikami podatku VAT są osoby, które prowadzą działalność gospodarczą. I tutaj zwracam uwagę na jeden bardzo istotny element. Otóż, co ustawa podatkowa, to inna definicja prowadzenia działalności gospodarczej. Mamy jedną definicję, jak gdyby zasadniczą, odnośnie kwestii prowadzenia działalności gospodarczej, w ustawie Prawo działalności gospodarczej. I do tej ustawy odwołuje się ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym, ale definicja prowadzenia działalności gospodarczej zawarta (bo jest zawarta w ordynacji podatkowej, w ustawie o podatku dochodowym i od osób fizycznych i od osób prawnych i wreszcie w ustawie o podatku VAT) jest różna od definicji, zawartej w ustawie Prawo działalności gospodarczej. Jaka jest tego konsekwencja?
Konsekwencja jest następująca (slajd). Nie chcę cytować, mam nadzieję, że to jest czytelne? Pojęcie działalności gospodarczej w ustawie VAT-owskiej jest dużo, dużo szersze, niż pojęcie takiej działalności w ustawie "Prawo działalności gospodarczej". W konsekwencji zatem, w wielu sytuacjach np.: osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy "Prawo działalności gospodarczej" (muszę to powtarzać), mogą być uznane za prowadzące działalność gospodarczą na podstawie ustawy VAT-owskiej. Np. osoby, które wykonują określone czynności w zakresie umowy-zlecenia, czy umowy agencyjnej, nie mają formalnie działalności, a mimo to mogą być w konsekwencji podatnikami podatku VAT. Bo jeżeli na gruncie ustawy o podatku VAT będą prowadzić działalność, to takimi podatnikami będą.
I tutaj przechodzimy do kwestii, która poczynając od 1 maja, budzi bardzo istotne spory, wiele artykułów do tej pory pojawiło się na łamach prasy. I tutaj pewne zastrzeżenie. My, jako doradcy, z podatnikami sobie dyskutujemy na łamach prasy, a ministerstwo milczy. To jest taka ogólna zasada, która tu również występuje. W ramach prowadzonej przez siebie działalności współpracujecie z wieloma osobami, współpracujecie z osobami, które pomagają przy prowadzeniu tej działalności. Bardzo często zawieracie z nimi, zamiast umów o pracę - umowy-zlecenia, czy też umowy agencyjne. Jest to uwarunkowane różnymi przyczynami i teraz pojawia się kwestia, czy tak naprawdę, w ramach tej umowy-zlecenia, czy umowy agencyjnej zawierają Państwo umowę z podatnikiem podatku VAT, czy też z osobą, która nie jest podatnikiem podatku VAT ?
Ustawodawca ustalił pewne kryteria. Dwa kryteria są jasne, a trzecie kryterium jest nie jasne. Jeżeli chodzi o te kryteria uznania kogoś, kto zawarł umowę-zlecenia czy umowę agencyjną, za podatnika podatku VAT, czy też nie, zależy od pewnych przesłanek. Na wstępie jednak - nie jest podatnikiem podatku VAT i nigdy nie będzie osoba, która wykonuje określone czynności w ramach umowy o pracę. Umowa o pracę jest zupełnie wyłączona z zakresu, dlaczego? Dlatego, że pracownik nie wykonuje tej działalności samodzielnie. Ryzyko związane z czynnościami wykonywanymi przez pracownika ponosi pracodawca, nie pracownik. Oczywiście, z kodeksu pracy wynika, ze pracownik może ponosić jakąś tam odpowiedzialność materialną, ale to tylko i wyłącznie w stosunku do mocodawcy. W przypadku umów-zlecenia i umów agencyjnych mamy wyłączenie tych umów z zakresu opodatkowania podatkiem VAT, w dwóch sytuacjach. W sytuacji, w której ja zawieram umowę ze swoim pracodawcą, tzn. z podmiotem, z którym mam jednocześnie zawartą umowę o pracę. Czyli, jeżeli zawieram ze swoim pracodawcą jednocześnie umowę-zlecenia, to w ramach tej umowy-zlecenia nigdy nie będę podatnikiem podatku VAT (tak, żeby uprościć troszkę, postanowił ustawodawca), Nie będę również podatnikiem podatku VAT w sytuacji, w której umowę-zlecenia, czy też umowę agencyjną (to mogą być różnego rodzaju umowy) zawrę z innym podmiotem, nie z pracodawcą, czyli nie z podmiotem, z którym mam umowę o pracę, ale usługi, które wykonuję w ramach tej umowy-zlecenia czy umowy agencyjnej wykonuję na rzecz swojego pracodawcy. Czyli mamy mnie - podmiot A, mój pracodawca, i podmiot B - podmiot, który mnie zatrudnia. To jeżeli ja z podmiotem B zawrę umowę-zlecenia i w ramach tej umowy będę wykonywał usługi na rzecz mojego pracodawcy, to również w ramach takiej umowy-zlecenia nie będę nigdy podatnikiem podatku VAT.
I to są sytuacje jasne, proste, można je ustalić. Natomiast co się dzieje w sytuacji, której tak naprawdę nie mam umowy o pracę, albo nie spełniam żadnego z tych warunków ? Wcześniej zawieram z kimś umowę-zlecenia - ja jestem podatnikiem podatku VAT, czy takim podatnikiem nie jestem ?
I tutaj ustawodawca przetłumaczył wprost postanowienia Szóstej Dyrektywy i może przetłumaczył je dobrze. Ale one kompletnie nic nie oznaczają. Otóż to jest to trzecie kryterium. Gdzie jest stwierdzone, ze nie uznaje się za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą czynności, o których mowa w art. 13 pkt 2.8, między innymi tam właśnie chodzi o umowę-zlecenia i umowy agencyjne. Jeżeli łącząca strony umowa określa warunki wykonywania czynności, to każda umowa określa, właśnie po to ją się podpisuje. Wynagrodzenie. No, każda umowa określa wynagrodzenie, co do zasady, chyba, że jest nieodpłatna, a jeżeli jest nieodpłatna, to nie jest opodatkowana, to pamiętamy już.
Odpowiedzialność zlecającego. Bo każda umowa zawiera postanowienia odpowiedzialności zlecającego i zleceniodawcy. I teraz ja muszę przełożyć to, wyjaśnić, o co właściwie chodzi? Otóż w tym zapisie chodzi, ni mniej ni więcej o to, że jeżeli ja zawrę umowę-zlecenia na warunkach bardzo podobnych do umowy o pracę, to taka umowa-zlecenia nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, czyli inaczej, strona takiej umowy-zlecenia nie będzie podatnikiem podatku VAT. I to wynika z tego zapisu. Bo tak naprawdę (ale to już wynika i z komentarzy i z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości) chodzi o to, aby nie być podatnikiem podatku VAT, wykonując czynności w ramach umowy-zlecenia. Ja - zleceniobiorca muszę działać jako podmiot podporządkowany w stosunku do zleceniodawcy, jak gdyby ryzyko związane z wykonywaniem usług w ramach tej umowy ponosi w pełni zleceniodawca. To on odpowiada. Upraszczając, oczywiście to jest duże uproszczenie. To oznacza, ni mniej ni więcej, że zleceniobiorca dostanie pieniądze bez względu na to, jaki efekt z tytułu wykonywanych przez niego usług uzyska zleceniodawca, czyli ja zapłacę ci pieniądze, ty się staraj, ty coś zrób, a jaki będzie tego efekt, to tak naprawdę ma mniejsze znaczenie, jak ci te pieniądze zapłacę. Ten element braku samodzielności, z elementem podporządkowania, będziemy mieli do czynienia wtedy, kiedy np. zleceniodawca będzie udzielał wskazówek zleceniobiorcy, a zleceniobiorca będzie zobowiązany te wskazówki respektować. I w takiej sytuacji, jeżeli zawrzemy umowę w takich realiach, to ta umowa nie będzie umową, która będzie w ogóle podlegała systemowi podatku VAT. Wiem, to w teorii jest to proste, w praktyce w wielu sytuacjach może być trudne ustalenie tej granicznej linii pomiędzy tą umową "samodzielną" i umową o charakterze nie samodzielnym. Oczywiście to będzie miało istotne znaczenie wtedy, kiedy te osoby będą wykonywać na Państwa rzecz usługi, które są usługami opodatkowanymi. I o tym trzeba pamiętać.

(głos z sali) Chciałam tylko powiedzieć, że taka umowa-zlecenia, mająca cechy podobne do umowy o pracę, jest bardzo niebezpieczna ZUS-owsko.

Oczywiście jak najbardziej, troszkę z deszczu pod rynnę. Dlatego, że ZUS wtedy ocenia tę umowę, jako umowę noszącą cechy umowy o pracę i mówią : co prawda podpisał pan zlecenie, ale wykonywał pan czynności podlegające. Więc każda umowa-zlecenia, która nie ma nosić takich znamion umowy o pracę właśnie i być zagrożona płaceniem ZUS-u i wszystkimi innymi zobowiązaniami ZUS-owskimi, powinna właśnie podkreślać niezależność wykonującego, nie podleganie, nie wykonywanie czynności pod kierownictwem itd.

To też nie jest tak do końca. Przepraszam bardzo, bo jest takie orzeczenie Sądu Najwyższego, które mówi wprost, ze praca może być wykonywana na różnych podstawach, To nie jest tak, że praca może być wykonywana tylko i wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Ja z tymi orzeczeniami, jak gdyby z tą praktyką Państwowej Inspekcji Pracy, (bo to o niej mówimy przede wszystkim, a także o organach ZUS-owskich, które przekwalifikowują umowy-zlecenia na umowy o pracę), nie do końca się zgadzam. Jeżeli strony zawarły umowę-zlecenia, to taka była intencja stron. No, chyba, że rzeczywiście intencją stron było tylko i wyłącznie to, żeby pod płaszczykiem umowy-zlecenia ukryć umowę o pracę, ale ja podam bardzo prosty przykład.
Jeżeli strony chcą uregulować w sposób odmienny, niż wynika to z Kodeksu Pracy, np. kwestie urlopów, no urlopów w cudzysłowiu tego pracownika, to Kodeks Pracy nakłada na strony pewne ograniczenia. Pewnych rzeczy, opierając się o przepisy Kodeksu Pracy, nie można zrobić, a jak je zrobimy, to będą nieskuteczne. Jeżeli zrobimy to w ramach umowy-zlecenia, mamy pełną swobodę i możemy to zrobić tak, jak dogadaliśmy się, czy tak jak ustaliliśmy pomiędzy sobą. W ramach Kodeksu Pracy nie byłoby to możliwe. Takich kwestii jest więcej i są bardzo różne. Być może to, co powiedziałem wcześniej, to nie cała odpowiedzialność ma zostać przerzucona na zleceniodawcę. Nie.
Natomiast w ramach umowy o pracę nie zawsze będzie to możliwe. Tak naprawdę, w ramach umowy o pracę, zawsze za wszystko będzie odpowiadał pracodawca. W ramach umowy-zlecenia można, w pewnym ograniczonym zakresie, jeżeli chcemy, żeby ta umowa podlegała zwolnieniu z VAT, możemy dokonywać pewnych zmian i pewnych modyfikacji.

Teraz wracamy do tematu, który poruszyliśmy wcześniej, do czynności brokerskich.
Zawieracie Państwo lub doprowadzacie do zawarcia umów ubezpieczenia, wykonujecie różnego rodzaju czynności przygotowawcze do zawarcia umowy ubezpieczenia i wreszcie uczestniczycie w zarządzaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, również w sprawach o odszkodowanie. I wreszcie to, o czym mówiłem na samym początku. Jesteście zobowiązani do udzielania klientowi na piśmie porad i rekomendacji, odnośnie zawarcia umowy. Jeżeli w zakresie tych wszystkich usług uznamy wspólnie, że elementem najistotniejszym, elementem tym, który przeważa, jest kwestia zawarcia tej umowy, doprowadzenia do zawarcia umowy, to nawet, jeżeli wykonujecie innego rodzaju usługi, które jednak zmierzają do osiągnięcia tego celu, to wszystkie one razem, co do zasady, powinny zostać uznane za usługi związane z pośrednictwem ubezpieczeniowym.

Nie będę już cytował tego długiego numerka, ale w każdym bądź razie powinny korzystać ze zwolnienia podatkowego. Inaczej będzie, jeżeli Państwo na plan pierwszy, czy też jako jedyny, wybijecie sprawę związaną z wyceną, z doradztwem, z poradą (ja panu radzę) i na tym się kończy jak gdyby Państwa ingerencja, bo potem klient sam, we własnym zakresie, a być może później również z Państwem, zawiera umowę na pośrednictwo ubezpieczeniowe.

Natomiast, jeżeli to jest tylko i wyłącznie doradztwo, w takim przypadku usługi doradztwa ubezpieczeniowego opodatkowane są stawką 22% i Państwo, jako brokerzy, jesteście zobowiązani do wykazania tego podatku, jako podatku należnego. Ale wykazanie podatku należnego, ja tu podsunę Państwu pewne rozwiązanie (być może chcecie, być może nie będziecie chcieli go zastosować, może ono jest trochę rewolucyjne). Śmiem twierdzić, że w Państwa działalności, w wielu sytuacjach może się okazać interesujące wykazanie podatku należnego. Wykazujecie podatek należny i możecie odliczyć sobie cały podatek naliczony w cenie nabywanych towarów i usług, które służyły Państwu do wykonywania działalności opodatkowanej.

Może się tak zdarzyć, szczególnie w działalności większych firm, że Państwo możecie tę swoją działalność podzielić na dwa działy. Dział A i dział B. W zakresie działu A prowadzicie Państwo usługi w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego. VAT-u się nie odzyskuje, VAT nie jest odliczany, czynność jest zwolniona z podatku VAT.
W zakresie działu B prowadzicie Państwo działalność w zakresie doradztwa ubezpieczeniowego. Działalność opodatkowana. W takiej sytuacji wszelkie wydatki związane z tą drugą działalnością, znaczy VAT jest naliczony od wszelkich wydatków. Oczywiście, znowu z pewnymi wyjątkami, ale taka jest zasada, będzie podlegał odliczeniu dla klienta. Szczególnie jest to istotne w sytuacji, kiedy świadczycie Państwo usługi nie na rzecz zakładów ubezpieczeń, bo one, niestety, są zwolnione z podatku, w związku z tym tego VAT-u sobie nie odzyskają. Ale jeżeli Państwo macie umowę z klientem i świadczycie mu usługę doradztwa ubezpieczeniowego, co do zasady, większość Państwa klientów podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na zasadach ogólnych. Ten podatek VAT, zafakturowany przez Państwa klientów, jest dla niego takim bardzo przejściowym podatkiem, bo on go sobie odliczy, czyli tak naprawdę dla niego to jest dość nieistotny ciężar. Może wpływać na cash flow, natomiast nie wpływa na ogół jego obciążeń finansowych. I tak naprawdę ta usługa w konsekwencji będzie tańsza, bo Państwo odliczacie podatek VAT, jak gdyby tę swoją marżę, tę swoją wartość dodaną, ten element najistotniejszy w zakresie podatku VAT. Tylko od tej wartości Państwo naliczacie ten podatek, w dodatku klient ten podatek może odliczyć.

Oczywiście dotyczy to takiej działalności, w której element tych usług doradczych jest elementem w miarę istotnym. Nie opłaca się tego robić, jeżeli jest to czynność jednostkowa, co się bardzo rzadko zdarza. Natomiast nie wiem tak naprawdę, pewnie Państwo też wiecie lepiej, w jakim kierunku ta Państwa działalność będzie ewaluować. Czy to rozwiązanie może się okazać dla Państwa interesujące i korzystne ? Jeżeli wykonujecie czynności opodatkowane, jesteście Państwo zobowiązani do respektowania warunków.

I tylko wzmianka, ponieważ czas nas goni. Jeżeli prowadzicie działalność opodatkowaną podatkiem VAT, musicie prowadzić ewidencję, wystawiać faktury VAT-owskie, składać deklaracje, wpłacać podatek itd. Jeżeli prowadzicie działalność zwolnioną z podatku VAT, tak naprawdę jesteście Państwo zwolnieni, między innymi, również z obowiązku prowadzenia ewidencji. Poczynając od 1 maja również z ewidencji tego podatku.

Ale cała Państwa działalność musi być działalnością zwolnioną z podatku, konsekwencją oczywiście jest to, że podatku VAT naliczonego nie możecie sobie odliczyć. Więc jeżeli prowadzicie Państwo tylko i wyłącznie działalność opodatkowaną, nie macie obowiązku wystawiania faktur VAT-owskich, nie ma takiego obowiązku od 1 maja, możecie Państwo wystawiać coś, co się nazywa rachunkiem lub fakturą handlową. Istotne jest tylko to, że ten dokument, który Państwo wystawicie na żądanie klienta, musi zawierać dane, które są zawarte w ordynacji podatkowej, w dziale dotyczącym rachunku, czyli tam są pewne niezbędne informacje, które musicie Państwo zawrzeć, natomiast nie macie obowiązku od 1 maja wystawiać faktur VAT-owskich, jeżeli nie macie sprzedaży opodatkowanej VAT. .

Działając w ramach swoich przedsiębiorstw zatrudniacie różne osoby. Bardzo istotne jest ustalenie, czy te osoby, z którymi zawieracie umowy, czy w ramach tych umów te osoby będą Państwu świadczyć usługi opodatkowane podatkiem VAT, czy nie opodatkowane podatkiem VAT. Szczególnie jest to istotne w sytuacji, w której jesteście zwolnieni z tego podatku, w takim przypadku, oczywiście najbardziej dla Państwa korzystne jest nabywanie usług w taki sposób, żeby nie były obciążone podatkiem VAT, bo w takiej sytuacji jest to tańsze. W związku z tym warto rozważyć w takiej sytuacji zaniechanie umów z osobami fizycznymi, umów o takim charakterze, przede wszystkim umów-zlecenia, czy umów agencyjnych na usługi inne niż usługi ubezpieczenia, czy usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego, w ramach których ta umowa i ten podmiot, świadczący usługę, nie będzie traktowany jako podatnik podatku VAT. Jest to możliwe i w konsekwencji dla Państwa będzie to tańsze.

Nie zawsze będzie to rozwiązanie korzystne dla tej drugiej strony, o czym też trzeba pamiętać. Tutaj, niestety, te interesy są bardzo często konfliktowe, choćby ze względu na to, że w takim przypadku ta druga osoba nie będzie mogła korzystać z obniżonej stawki podatku dochodowego, czyli tej 19% stawki, tylko będzie opodatkowana na zasadach ogólnych. To też jest element negocjacji.

Bardzo ciekawa kwestia i właściwie to jest nowość to, co się pojawiło po 1 maja. Jak Państwo możecie rozwinąć skrzydła i swoją działalność na inne państwa unijne. Nie będę tutaj wchodził w kwestie dotyczące tego, jak to ma wyglądać i jak to macie robić, ale chciałem przedstawić zasady, bo one są dość interesujące, zasady opodatkowania usług w sytuacji, kiedy te usługi świadczycie. Po pierwsze: takie trzy kategorie wyodrębnimy na rzecz podmiotów z Unii Europejskiej, które są podatnikami podatku VAT, tam gdzieś w tym kraju unijnym, nie u nas. Druga sytuacja, kiedy Państwo te usługi świadczycie na rzecz podmiotów, które nie są gdzieś tam podatnikami podatku od wartości dodanej, tak to się nazywa w polskiej ustawie, wreszcie, kiedy świadczycie swoje usługi na rzecz podmiotów, które mają siedzibę w krajach trzecich.

Zacznijmy może od pierwszej sytuacji. Otóż świadczycie Państwo w Polsce, albo gdziekolwiek indziej, usługę na rzecz podmiotu w Unii Europejskiej np. usługę doradztwa ubezpieczeniowego, która co do zasady jest opodatkowana i ten podmiot jest podatnikiem podatku VAT. Otrzymali od niego Państwo potwierdzenie, co jest bardzo ważne, potwierdzenie tego, że jest podatnikiem podatku VAT i mają Państwo jego numer europejski, ten z tymi literkami PL, lub odpowiednimi literkami w zależności od kraju, numer rejestracji krajowej. I w takiej sytuacji, jeżeli świadczą dla niego Państwo usługi doradcze, to z tego tytułu nie wykazujecie żadnego podatku w Polsce. Nie ma podatku w Polsce, ponieważ ze względu na to, gdzie realnie wykonują Państwo usługi, to w takiej sytuacji uznaje się, to jest pewna fikcja, że te usługi zostały wykonane w kraju, w którym ma siedzibę usługobiorca, czyli ten, który te usługi od Państwa odbiera i w takiej sytuacji to on jest zobowiązany do rozliczenia podatku z tytułu tych usług.

Państwa to zupełnie nie interesuje. Nie muszą Państwo rejestrować się w żadnym innym kraju, nie muszą tam zgłaszać, przynajmniej z punktu widzenia podatkowego, oczywiście mówię o tych obowiązkach, tego, ze świadczyli Państwo usługę na rzecz takiego czy innego podmiotu. I również z punktu widzenia podatkowego nie jest interesujące, gdzie Państwo rzeczywiście tą usługę świadczyli.
Przyjmowana jest fikcja, że w tym przypadku to nie wy, tylko odbiorca usługi płaci z tego tytułu podatek. Oczywiście dotyczy to tylko i wyłącznie sytuacji, w której odbiorca usługi ma siedzibę w innym kraju unijnym, niż Państwo i jest podatnikiem podatku VAT w tym kraju. Bo jeżeli nie jest tam podatnikiem, na co wskazuje kolejny slajd, to w takiej sytuacji to wy będziecie rozliczać podatek. Tak, że jest to kwestia bardzo istotna, szczególnie jeżeli chodzi o potwierdzenie bycia, lub nie bycia podatnikiem. Sugeruje to powszechna praktyka we wszystkich państwach unijnych, właściwie we wszystkich cywilizowanych państwach, że podatnik może uzyskać z urzędu skarbowego, tak jak u nas, potwierdzenie bycia lub nie bycia podatnikiem. Warto poprosić kontrahenta zagranicznego o to, żeby taki dokument przedstawił. To wam gwarantuje bezpieczeństwo podatkowe. Samo oświadczenie może w kilku sytuacjach, znając polskie organy podatkowe i ich przyzwyczajenie, nie wystarczać i mogą Państwo zostać poproszeni o przedstawienie mocniejszego dowodu, czyli nie oświadczenia, ale zaświadczenia z właściwych organów podatkowych danego państwa unijnego. Jeżeli świadczą Państwo np. usługę brokerską, czy przede wszystkim usługę doradztwa na rzecz podmiotu z innego kraju Unii, a ten podmiot jest to osoba fizyczna, nie jest tam podatnikiem, to Państwo muszą rozliczyć podatek w Polsce. Wystawić mu fakturę z podatkiem polskim i on sobie ten podatek odzyska. To nie jest problem, natomiast tutaj Państwo ten podatek muszą rozliczyć jako swój podatek.

Ciekawa kwestia dotyczy usług brokerów na rzecz klientów z państw trzecich. W rozumieniu ustawy VAT-owskiej, państwami trzecimi są państwa poza unijne. Wszystkie państwa poza Unią. Możecie świadczyć usługi na rzecz takich podmiotów, nie ma znaczenia status tych podmiotów. To może być podatnik tamtejszego podatku VAT, to może nie być podatnik tamtejszego podatku VAT, to nie ma żadnego znaczenia. Zawsze w takiej sytuacji uznaje się, że usługa świadczona jest na terytorium państwa trzeciego. Wystawiacie fakturę lub inny dokument, bez polskiego podatku. W ogóle bez podatku. Tam nie ma określonego żadnego podatku. Usługa podlega opodatkowaniu poza granicami. Być może, ja tego nie przesądzam, ponieważ nie znam wszystkich systemów podatkowych wszystkich państw, być może będziecie Państwo zobowiązani do zapłacenia gdzieś tam podatku pośredniego. To się może zdarzyć. Co do zasady raczej nie, jeżeli fizycznie nie będziecie tej usługi tam świadczyć, to raczej jest to mało prawdopodobne, natomiast nie wykluczone.

Ale jaka korzyść wiąże się ze świadczeniem usług na rzecz podmiotów z krajów trzecich, tylko z krajów trzecich ? Otóż, jeżeli świadczycie Państwo na rzecz podmiotów z krajów trzecich, usługi zwolnione są z opodatkowania, jeżeli jesteście w stanie wykazać podatek naliczony, związany ze świadczeniem tych usług, to ten podatek naliczony możecie sobie odliczyć. Mimo, że on dotyczy usług zwolnionych z opodatkowania. Jest to wyjątek od zasady.
W ten sposób - nie polski ustawodawca, to nie jest dobra wola polskiego ustawodawcy, to wynika wprost z Dyrektywy. Unia Europejska promuje eksport w ten sposób, tzn. pozwala podatnikom na zmniejszenie kosztów związanych ze świadczeniem usług, poprzez możliwość odliczenia podatku, w przypadku świadczenia usług, nawet zwolnionych, poza granicami Unii. I w ten sposób możecie Państwo korzystać, poza tym jest interesujące szukanie klientów w Europie, na innych kontynentach, jeżeli to jest możliwe, bo to daje Państwu określone korzyści podatkowe.

Już tylko w skrócie odnośnie opodatkowania działalności agentów. Jak gdyby z agentami jest mniejszy problem, bo tak naprawdę, jeżeli chodzi o działania prowadzone przez agentów, to, co do zasady, korzystają one ze zwolnienia z podatku VAT. Tutaj nie ma jakiejś wielkiej filozofii, rzadko się zdarza, właściwie nie znam przypadku, żeby agent świadczył usługi inne, niż usługi opodatkowane, jeżeli świadczy te usługi w zakresie prowadzenia działalności pośrednictwa ubezpieczeniowego, a zatem tutaj ta kwestia, te wszystkie nasze rozważania wcześniejsze troszkę tracą na znaczeniu, w związku z tym nie będę tutaj czasu zajmował.

Jeżeli podmioty wykonują wyłącznie czynności zwolnione z opodatkowania, nie są zobowiązane do prowadzenia ewidencji dla potrzeb podatku VAT. Nie są zobowiązane do wystawiania faktur VAT-owskich. Możecie wystawiać w takiej sytuacji zupełnie inne dokumenty handlowe, muszą one jednak spełnić warunki przewidziane w Ordynacji Podatkowej dla rachunku, a jak się nazywają, to ma już mniejsze znaczenie. Podobnie jak w przypadku działalności brokerskiej, również w przypadku działalności agentów, którzy korzystają z usług innych podmiotów. Istotna jest tu kwestia uregulowania tych relacji w taki sposób, żeby dla Państwa były one korzystne tzn. ustalenia, czy mają podlegać opodatkowaniu, czy temu opodatkowaniu mają nie podlegać.

Teraz już zupełnie na zakończenie. Kwestia usług pomocniczych, związanych z ubezpieczeniami, ponieważ ona w praktyce rodzi troszkę problemów. Jest wiele usług związanych pomocniczo z ubezpieczeniami. Co do zasady, również w nowej ustawie VAT-owskiej te wszystkie usługi pomocnicze, związane z ubezpieczeniami, korzystają ze zwolnienia podatkowego. Oczywiście w sytuacjach, w których macie wątpliwości, czy dany rodzaj usług można zakwalifikować do usług pomocniczych w stosunku do ubezpieczeń, sugeruję występowanie do Urzędów Statystycznych o wydanie opinii. To jest bardzo prosta sprawa. Opisuje się te usługi, wysyła wniosek do Łodzi, tak jak wspomniałem, tam jest taka jednostka badawcza, która się tym zajmuje. I to by było właściwie na tyle. Jeżeli Państwo macie jakiekolwiek pytania, dotyczące podatku VAT, czy innych aspektów podatkowych, związanych z prowadzoną przez Państwa działalnością, to bardzo proszę.

(mec. Andrzej Chróścicki)
Dobrze, proszę Państwa, ale żeby nie było tak dobrze, jak jest dobrze, a nie wywołując sporów sądowych, tutaj prawniczych na sali, chciałem Państwu powiedzieć rzecz następującą: mianowicie po to się Stowarzyszenie Brokerów zwracało do Ministerstwa Finansów, żeby dało interpretację podatku VAT, a nie udzieliło odpowiedzi, że nic się nie zmieniło i usługi są w dalszym ciągu nie opodatkowane. Drugie to, co Pan Mecenas powiedział na wstępie, jest to ustawa nowa i inna w stosunku do dotychczasowej ustawy VAT-owskiej. I po trzecie, nie tyle zostałem przymuszony, co zachęcony w zeszłym tygodniu ( bo wcześniej nie miałem jakoś takiego pola, żeby tę wykładnię robić), przez jedną z poważnych agencji ubezpieczeniowych, abym spróbował dokonać wykładni załącznika nr 4 do ustawy. Dokonałem wykładni załącznika nr 4 do ustawy, ale wykładni takiej, która powinna się odbyć na poziomie nie Ministerstwa, czy Kancelarii Prawniczej, tylko tej, która się może odbyć na poziomie urzędu skarbowego.

Bo zasady wykładni prawa mają to do siebie, że jest kilka zasad, można stosować wykładnię gramatyczną, wykładnię celowościową, systemową, jest kilka zasad jako instrumentów. Jak należy prawo tłumaczyć? Otóż wiadomo, że na poziomie urzędów skarbowych może być stosowana tylko ta, nie tyle najprostsza, co najbardziej zrozumiała wykładnia prawa, wykładnia gramatyczna, czyli polegająca na tym, że wykładamy to, co widzimy, co jest napisane, jak to rozumiemy w języku polskim.

Według wykładni gramatycznej - w mojej opinii - nie ma żadnego zwolnienia przedmiotowego usług pośrednictwa finansowego. Według wykładni na poziomie urzędu skarbowego. I zapewniam Państwa, że opinia moja to nie jest kwestia skwitowania ustawy trzema zdaniami. Dlaczego tak nie jest? Szczegółowo uzasadniłem na siedmiu stronach opinii prawnej, dlaczego tak nie jest. Myślę, że departament prawny Ministerstwa Finansów będzie wykładnię stosował taką, jaka według mnie też powinna być stosowana, że pośrednictwo w usługach ubezpieczeniowych jest zwolnione z podatku VAT, ale obawiam się, że taka wykładnia nie będzie stosowana przez urzędy skarbowe, do czasu oczywiście, do czasu. Tylko, żeby tymczasem było orzecznictwo NSA w tej sprawie.

(mec. Andrzej Dębiec) Cóż, zobaczymy jak sytuacja się rozwinie.
Dziękuję Państwu.